"പോളണ്ടിനെപ്പറ്റി ഒരക്ഷരം മിണ്ടരുത്..!" - സന്ദേശത്തിലെ തമാശയും യഥാർത്ഥ ചരിത്രവും

'സന്ദേശം' സിനിമയിലെ വിഖ്യാതമായ ചില രംഗങ്ങൾ പുനരാവിഷ്കരിച്ചിരിക്കുന്നു: സിനിമയും യാഥാർത്ഥ്യവും തമ്മിലുള്ള അന്തരം ചർച്ച ചെയ്യേണ്ടതുണ്ട്.

മലയാളിയാണെങ്കിൽ ജീവിതത്തിൽ ഒരിക്കലെങ്കിലും കേൾക്കുകയോ പറയുകയോ ചെയ്യാത്ത ഒരു ഡയലോഗ് ഉണ്ടാകില്ല: "പോളണ്ടിനെപ്പറ്റി ഒരക്ഷരം മിണ്ടരുത്..!"

1991-ൽ സത്യൻ അന്തിക്കാട് സംവിധാനം ചെയ്ത് ശ്രീനിവാസൻ തിരക്കഥയെഴുതിയ 'സന്ദേശം' എന്ന ക്ലാസിക് ചിത്രത്തിൽ ജയറാമിനോട് ശ്രീനിവാസൻ പറയുന്ന ഈ ഡയലോഗ് മലയാളികളുടെ സാംസ്കാരിക ബോധത്തിൽ അത്രത്തോളം ആഴത്തിൽ പതിഞ്ഞിട്ടുള്ളതാണ്. കക്ഷിരാഷ്ട്രീയത്തെയും അന്ധമായ രാഷ്ട്രീയ വിശ്വാസങ്ങളെയും നർമ്മത്തിൽ പൊതിഞ്ഞ് അവതരിപ്പിച്ച ഈ ചിത്രത്തിൽ, ഇടതുപക്ഷത്തെ പരിഹസിക്കാനാണ് ഈ ഡയലോഗ് ഉപയോഗിച്ചത്. സിനിമ ഇറങ്ങിയ കാലം മുതൽ ഇന്നുവരെയുള്ള ചാനൽ ചർച്ചകളിലും സോഷ്യൽ മീഡിയ പോരുകളിലും ഇടതുപക്ഷത്തെ നിശബ്ദരാക്കാനുള്ള ഒരു ആയുധമായി വലതുപക്ഷ വാദികൾ ഈ ഡയലോഗ് ഉപയോഗിക്കാറുണ്ട്.

എന്നാൽ നിങ്ങൾ എപ്പോഴെങ്കിലും ചിന്തിച്ചിട്ടുണ്ടോ: യഥാർത്ഥത്തിൽ പോളണ്ടിൽ എന്താണ് സംഭവിച്ചത്? സിനിമയിലെ ആ ഡയലോഗിനെ ചരിത്രം ശരിവെക്കുന്നുണ്ടോ? സിനിമയുടെ തിരശ്ശീലയ്ക്ക് അപ്പുറമുള്ള ചരിത്രത്തിലേക്ക് നമുക്കൊന്ന് തിരിഞ്ഞു നോക്കാം.

തൊണ്ണൂറുകൾ: ഇടതുപക്ഷത്തിന്റെ തകർച്ചയും വലേസയുടെ ഉദയവും

'സന്ദേശം' സിനിമയിലെ ആ തമാശ മനസ്സിലാക്കണമെങ്കിൽ 1980-കളുടെ അവസാനത്തെയും 90-കളുടെ തുടക്കത്തിലെയും ആഗോള രാഷ്ട്രീയ സാഹചര്യം നമ്മൾ അറിയണം. രണ്ടാം ലോകമഹായുദ്ധത്തിന് ശേഷം പോളണ്ട് ഒരു സോഷ്യലിസ്റ്റ് രാജ്യമായിരുന്നു. എന്നാൽ എൺപതുകളുടെ ഒടുവിൽ സാമ്പത്തിക പ്രതിസന്ധികളും ജനങ്ങൾക്കിടയിലുണ്ടായ അതൃപ്തിയും മുതലെടുത്തുകൊണ്ട് പോളണ്ടിൽ ഒരു വലിയ കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് വിരുദ്ധ ട്രേഡ് യൂണിയൻ പ്രസ്ഥാനം രൂപപ്പെട്ടു: സോളിഡാരിറ്റി (Solidarity).

തുറമുഖത്തെ ഒരു സാധാരണ ഇലക്ട്രീഷ്യനായിരുന്ന ലെക് വലേസ (Lech Wałęsa) ആയിരുന്നു സോളിഡാരിറ്റിയുടെ നേതാവ്. പോളണ്ടിലെ സോഷ്യലിസ്റ്റ് സർക്കാരിനെ അട്ടിമറിക്കാനുള്ള ഒരു മികച്ച ആയുധമായി ലോക മുതലാളിത്തം ഇതിനെ കണ്ടു. അമേരിക്കയുടെ ദശലക്ഷക്കണക്കിന് ഡോളറുകളുടെ സാമ്പത്തിക സഹായവും, ജോൺ പോൾ രണ്ടാമൻ മാർപ്പാപ്പയുടെ ശക്തമായ പിന്തുണയും വലേസയ്ക്ക് ലഭിച്ചു. 1983-ൽ സമാധാനത്തിനുള്ള നോബൽ സമ്മാനം കൂടി ലഭിച്ചതോടെ അദ്ദേഹം പോളണ്ടിന്റെ വിമോചകനായി ലോകമെമ്പാടും വാഴ്ത്തപ്പെട്ടു.

1990 ഡിസംബറിൽ ലെക് വലേസ പോളണ്ടിന്റെ പ്രസിഡന്റായി തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ടു. ആഗോള മുതലാളിത്ത ശക്തികൾ ഇടതുപക്ഷത്തിന്റെ ഈ വീഴ്ച വലിയ ആഘോഷമാക്കി മാറ്റി. കൃത്യം ഈ സമയത്താണ്, അതായത് 1991-ൽ 'സന്ദേശം' സിനിമ പുറത്തിറങ്ങുന്നത്. സിനിമയിലെ ആ പ്രശസ്തമായ ഡയലോഗ് അന്നത്തെ ഈ ആഗോള സാഹചര്യത്തിന്റെ പ്രതിഫലനം മാത്രമായിരുന്നു.

ചരിത്രം മറന്ന ആ വമ്പൻ ട്വിസ്റ്റ്

സിനിമ 1991-ലെ അവസ്ഥയെ കൃത്യമായി വരച്ചുകാട്ടി. എന്നാൽ ചരിത്രം 1991-ൽ അവസാനിച്ചില്ലല്ലോ. വളരെ വേഗം തന്നെ പോളണ്ടിലെ ജനങ്ങൾ യാഥാർത്ഥ്യം തിരിച്ചറിഞ്ഞു. സോഷ്യലിസത്തിൽ നിന്ന് മുതലാളിത്തത്തിലേക്കുള്ള മാറ്റം അവർ സ്വപ്നം കണ്ടതുപോലെ അത്ര സുന്ദരമായിരുന്നില്ല. സോളിഡാരിറ്റി നൽകിയ വ്യാമോഹങ്ങൾ കാറ്റൊഴിഞ്ഞ ബലൂൺ പോലെയായി. സോഷ്യലിസ്റ്റ് ഭരണകാലത്ത് ലഭിച്ചിരുന്ന പല ആനുകൂല്യങ്ങളും നഷ്ടപ്പെട്ടപ്പോൾ സാധാരണ ജനങ്ങൾ ദുരിതത്തിലായി.

അഞ്ചുവർഷത്തെ ഭരണത്തിന് ശേഷം 1995-ൽ വീണ്ടും പ്രസിഡന്റ് തിരഞ്ഞെടുപ്പ് വന്നപ്പോൾ ചരിത്രം ഒരു വലിയ ട്വിസ്റ്റ് കാത്തുവെച്ചിട്ടുണ്ടായിരുന്നു. മുതലാളിത്ത ലോകം ആഘോഷിച്ച ലെക് വലേസ ആ തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ പരാജയപ്പെട്ടു!

ആരാണ് ജയിച്ചതെന്നോ? കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടിയുടെ യുവജന വിഭാഗത്തിന്റെ നേതാവും മുൻ വിദ്യാർത്ഥി സംഘടനാ നേതാവുമായിരുന്ന അലക്സാണ്ടർ ക്വാസിനിയേവ്സ്കി (Aleksander Kwaśniewski). പോളണ്ടിലെ ജനങ്ങൾ വീണ്ടും ഇടതുപക്ഷത്തെ തന്നെ അധികാരത്തിലേറ്റിയെന്ന് മാത്രമല്ല, 2000-ൽ നടന്ന തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ കൂടുതൽ ഭൂരിപക്ഷത്തോടെ അദ്ദേഹത്തെ വീണ്ടും പ്രസിഡന്റായി തിരഞ്ഞെടുക്കുകയും ചെയ്തു.

സോളിഡാരിറ്റിയുടെ പതനം

ഏത് സോളിഡാരിറ്റിയെ ചൂണ്ടിക്കാണിച്ചാണോ 'സന്ദേശം' സിനിമ ഇടതുപക്ഷത്തെ പരിഹസിച്ചത്, ആ പ്രസ്ഥാനം പിന്നീട് തകർന്നടിഞ്ഞു.

• സംഘടനയിലെ 90 ശതമാനത്തിലധികം അംഗങ്ങളും കൊഴിഞ്ഞുപോയി.
• 2006-ൽ, താൻ തന്നെ സ്ഥാപിച്ച സോളിഡാരിറ്റിയിൽ നിന്ന് ലെക് വലേസയ്ക്ക് രാജി വെച്ച് പുറത്തുപോകേണ്ടി വന്നു.
• പിന്നീട് അദ്ദേഹം 'ക്രിസ്ത്യൻ ഡെമോക്രസി' എന്ന പേരിൽ ഒരു പുതിയ പാർട്ടി രൂപീകരിച്ച് പ്രസിഡന്റ് സ്ഥാനത്തേക്ക് മത്സരിച്ചെങ്കിലും വെറും 1 ശതമാനം വോട്ട് മാത്രമാണ് ലഭിച്ചത്.

വർഷങ്ങൾക്ക് ശേഷം, ലോകത്തെ ഏറ്റവും വലിയ മുതലാളിത്ത വിരുദ്ധ പ്രക്ഷോഭമായ 'വാൾസ്ട്രീറ്റ് പ്രക്ഷോഭത്തിന്' (Occupy Wall Street) ലെക് വലേസ പിന്തുണ പ്രഖ്യാപിച്ചുവെന്നത് കാലത്തിന്റെ മറ്റൊരു കാവ്യനീതി. ആഫ്രിക്കൻ രാജ്യങ്ങളിലെ പട്ടിണിക്കും ദാരിദ്ര്യത്തിനും പരിഹാരം കാണാൻ ഒരുപക്ഷേ കമ്മ്യൂണിസത്തിനാകും സാധിക്കുക എന്ന് വരെ അദ്ദേഹത്തിന് പിന്നീട് പറയേണ്ടി വന്നു.

അവസാനത്തെ ചിരി ആരുടേതാണ്?

കക്ഷിരാഷ്ട്രീയത്തിന്റെ അന്ധതയെ തുറന്നുകാട്ടിയ 'സന്ദേശം' മലയാളത്തിലെ എക്കാലത്തെയും മികച്ച ക്ലാസിക്കുകളിൽ ഒന്നാണ് എന്നതിൽ സംശയമില്ല. എന്നാൽ ഇടതുപക്ഷത്തെ പരിഹസിക്കാൻ ഇന്നും "പോളണ്ടിനെപ്പറ്റി ഒരക്ഷരം മിണ്ടരുത്" എന്ന ഡയലോഗ് ഉപയോഗിക്കുന്നവർ യഥാർത്ഥത്തിൽ പിന്നീട് അവിടെ എന്ത് സംഭവിച്ചു എന്ന് അറിയാത്തവരാണ്.

1991-ലെ സിനിമയിലെ തമാശ അവർ ഓർത്തു വെച്ചു, പക്ഷേ 1995-ൽ പോളണ്ടിലെ ജനങ്ങൾ ഇടതുപക്ഷത്തെ തിരികെ അധികാരത്തിലേറ്റിയ ചരിത്ര യാഥാർത്ഥ്യം അവർ സൗകര്യപൂർവ്വം മറന്നുകളഞ്ഞു. ഒരുപക്ഷേ, ഇനി നമ്മൾ യഥാർത്ഥ പോളണ്ടിനെപ്പറ്റി സംസാരിച്ചു തുടങ്ങേണ്ട സമയമായിരിക്കുന്നു!